Хампаанньа 104 МВт күүстээх төрдүс гидроагрегатын үлэлэттэ. Ол арҕааҥҥы Саха сирин уотунан эрэллээхтик хааччыйарга көмөлөһүөхтээх. Бырайыак инбэстииссийэтэ 5 млрд солк. тахсыбыт.
АЛРОСА Светлэйдээҕи гидроэлектростанция (Бүлүүтээҕи 3 ГЭС) төрдүс гидроагрегатын үлэлэттэ. Онон ыстаансыйа бырайыактаах 370 МВт күүһүүгэр таҕыста.
Гидроагрегаты холбуур тэрээһиҥҥэ РФ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта – РФ бэрэсидьиэнин Уһук Илиҥҥэ боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев, Ил Дархан Айсен Николаев уонна АЛРОСА генеральнай дириэктэрэ Павел Маринычев кытыннылар.
Светлэйдээҕи ГЭС Мииринэй оройуонугар Бүлүү өрүскэ турар, Бүлүүтээҕи ГЭС каскадын иккис түһүмэҕэ буолар. Бу аан дойдуга ирбэт тоҥҥо тутуллубут бастакы ГЭС, уопуттуур-эспэримиэнниир гидро-тэхиниичэскэй тутуу дэнэр.
ГЭС уотунан АЛРОСА оҥорон таһаарар эбийиэктэрин хааччыйар, ону сэргэ Арҕааҥҥы Саха сирин бүтүннүүтүгэр анаан үлэлиир. Кини уотун ньиэ-гаас, көмүс бырамыысыланнаһын тэрилтэлэрэ, тырааныспар, телекоммуникация уонна социальнай инфраструктура эбийиэктэрэ туһаналлар.
“Биһиги Светлэйдээҕи ГЭС түмүктүүр төрдүс гидроагрегатын холбуубут. ГЭС тутуута өссө 1984 с. саҕаламмыта. Бүгүн АЛОРОСА тутуу түһүмэҕин түмүктүүр. Гидроагрегат холбонуута аҥаардас Саха сиригэр эрэ буолбакка, бүтүн Уһук Илин сайдыытыгар барытыгар суолталаах. Бэрэсидьиэн В.В. Путин соругун толорон, биһиги Уһук Илин түргэнник сайдарын, саҥа инвестициялааах бырайыактар баар буолалларын ситиһэбит. Оттон онуоха эбии уот ирдэнэр. Төрдүс гидроагрегат үлэҕэ киирдэҕинэ Саха сирин арҕааҥҥы эҥээрэ уонна эрэгийиэн бөдөҥ бырамыысыланнай тэрилтэлэрэ эрэллээх уотунан хааччыллыахтара. Светлэйдээҕи ГЭС – аан дойдуга ирбэт тоҥҥо тутуллубут бастакы ГЭС. Кини бырайыактааһына уонна тутуллуута элбэх исписэлиис тыҥааһыннаах уонна айымньылаах үлэтин эрэйбитэ: инженердэри, тутааччылары, мантаастааччылары, геодезистары, гидрологтары, о.д.а.”, – диэн Юрий Трутнев дьоро түгэни арыйда.
Ил Дархан Айсен Николаев Светлэйдээҕи ГЭС бырайыактаах күүһүгэр тахсыыта өрөспүүбүлүкэ энэргиэтикэтин тиһигэ саҥа суолталаах түһүмэххэ киирэрин туоһута буоларын эттэ.
“Бу Саха сирин уонна Уһук Илин энэргиэтикэтигэр улахан суолталаах бэлиэ түгэн. Бүгүн өрөспүүбүлүкэҕэ барыта 2 ГВт кэриҥэ кыамталаах энэргиэтикэ эбийиэктэрэ тэҥҥэ тутулла тураллар. Итинник киэҥ далааһыннаах тутуу биһиэхэ өссө ыытылла илигэ. РФ Судаарыстыбаннай Сүбэтин “Энэргиэтикэ” хайысхатын хамыыһыйатын салайааччыта буолан туран, үлэни-хамнаһы Уһук Илиҥҥэ уот-күөс бырамыысыланнас уонна инфраструктура бырайыактарын сэргэ урутаан сайдалларын аттаран оҥорорго кыһаллабын. Энэргиэтикэ ресурсалара Саха сирин уонна бүтүн Уһук Илин күрэстэһэр күүһэ буолуохтаахтар. Өрөспүүбүлүкэ ити эйгэҕэ өссө салгыы сайдар кыаҕа биһиги уонунан сыллары урутаан саҥа, далааһыннаах соруктары туруорарбытыгар кыах биэрэр”, – диэн Ил Дархан бэлиэтээтэ.
“Саха сиригэр эниэргийэ диэн – ханнык да бырамыысыланнай бырайыак сыанатын уонна олоххо киирэр тэтимин быһаарар тутаах суол буолар. Онон төрдүс гидроагрегаты үлэҕэ киллэрии – көннөрү тутууну түмүктээһин эрэ буолбатах. Кини көмөтүнэн бэл аҕыйах уулаах сылларга оҥорон таһаарар күүһү 1 млрд кВт-ч тутан хаалар, Арҕааҥҥы Саха сирин эрэллээхтик уотунан хааччыйар уонна саҥа оҥорон таһаарыыны тэрийэр кыахтаныахпыт. Биһиги уонунан сылларга аҥаардас хампаанньаны эрэ буолбакка, бүтүн эрэгийиэни хааччыйар энэргиэтикэ инфраструктуратын тэрийдибит”, – диэтэ Павел Маринычев.
Төрдүс гидроагрегат тутуута 2020 с. саҕаламмыта. Бырайыакка 5 млрд солк. тахса суумалаах инбэстииссийэ киирбитэ. Оборудованиетын барытын оннук тэрили оҥоруунан анаан дьарыктанар “Силовые машины” хампаанньа Арассыыйаҕа оҥорбут.
2025 с. тутуу түһүлгэтигэр 2,4 тыһ. туоннаттан тахса ыйааһыннаах оборудованиены аҕалбыттара. Ону 2025 с. ахсынньытыттан таҥан барбыттара. 2026 с. атырдьах ыйыгар үлэ түмүктэнэн, тургутуллан көрбүтэ. Онон бодьохтоох кэмиттэн, о.э. 2027 с. муус устарыттан, сыл аҥаара урутаан үлэҕэ киирдэ.
Ыспыраапка:
Светлэйдээҕи ГЭС-и тутуу өссө сэбиэскэй кэмҥэ саҕаламмыта эрээри, үп-харчы тиийбэккэ, технологическай уустуктар үөскээннэр, хаста да тохтотулла сылдьыбыта. 2000 сс. саҥаларыгар ыстаансыйа АЛРОСА бас билиитигэр киириэҕиттэн, үлэ-хамнас сөргүтүллүбүтэ. Үс бастакы гидроагрегаты 2004—2008 сс. үлэҕэ киллэрбиттэрэ. Ити кэм иһигэр Светлэйдээҕи ГЭС 14 млрд кВт-ч электро-уоту оҥорон таһаарда.
АЛРОСА – алмааһы хостуур бөдөҥ хампаанньа, алмааһы хостооһуҥҥа уонна чинчиллибит саппаастааҕынан аан дойду лиидэрэ. Аан дойдуга алмааһы-бирилийээни оҥорон таһаарыы бары түһүмэҕин – геология эрэспиэккэтиттэн саҕалаан бирилийээни уонна бирилийээннээх ювелирнай киэргэллэри оҥорууга тиийэ – хабан үлэлэтэр соҕотох хампаанньа. АЛРОСА сүрүн хостуур актыыптара Саха өрөспүүбүлүкэтигэр уонна Архангельскай уобаласка бааллар, онно 20-тэн тахса алмаастаах сиргэ үлэ ыытыллар. Хампаанньа аан дойду 30%, оттон Арассыыйа 90% алмааһын хостуур. 2025 с. түмүгүнэн барыта 29,8 мөл. караат алмаас холстоммута. Хампаанньа 1 млрд караат алмаас саппаастаах.
2024 с. АЛРОСА аан дойдуга оҥорон таһаарыы уонна оҥоһуллар бородууксуйа (айылҕа алмаастара) углероднай нейтральноһын дакаастаан докумуонунан бигэргэппит бастакы хампаанньа буолбута. Күн бүгүн АЛРОСА туһанар электро-эниэргийэтин 76%-на сөргүтүллэр источниктартан киирэр, оттон хампаанньа хостуур алмааһын углероднай суола “отрицательнай” дэнэр уонна 1 караакка -1,18 кг CO2-экв. тэҥнэһэр.
kyym.ru
