Киир

Киир

Соторутааҕыта дуобакка “РФ успуордун маастара” ааты Заровняев Чаҕыл, Чупрова Анна, Кондратьева Дайаана ыллылар. Туох да омуна суох эттэххэ, бары – араас кэмҥэ ССРС успуордун маастара, Саха сирин 13 төгүллээх чөмпүйүөнэ Н.Н. Саввинов бирииһигэр кыттыбыт дуобатчыттар. Балартан саамай уопуттаахтара А.Чупрова буолуохтаах. Өрөспүүбүлүкэ хамаанданан чөмпүйэнээттэригэр кыттарын көрбүтүм ыраатта. Ч.Заровняев, Бэрдьигэстээх оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан, миигин кытта хайа эрэ турнирга оонньоон турардаах. Ол саҕаттан сытыытык киирсэрэ. Дайаананы улахан дьон күрэхтэһиитигэр өйдөөн көрбөтөҕүм эрээри, үөрэнээччилэргэ соҕуруу араас таһымнаах чөмпүйэнээттэргэ үрдүк ситиһиилэнэн кэлэрин истэбин.
Үрдүк ситиһиилэрин биир төрүөтэ утумнаах эрчиллии уонна турнирга элбэхтик кыттыы дии саныыбын. Туох да диэбит иһин, оҕолорбут Арассыыйа, Дьобуруопа, аан дойду чөмпү­йэнээттэригэр, өрөс­пүү­бүлүкэ араас турнирыгар кытталлар аҕай. Сороҕор “бу оҕолор итиччэ элбэхтик күрэхтэһэр буоллахтарына, оскуолаҕа хаһан үөрэнэр баҕайыларай?” диэн санаталыыбын. Соҕуруунан-хотунан күрэхтэһэн, утарылаһаач­чы­ларын да, бэйэлэрин да өрүү тургута сылдьаллар. Бойобуой ностуруойдара сүрдээх.
Сөбүлүүр успуортарыгар күүскэ “ылларбыт” буолан, арааһа, тириэньэрэ да суох бэйэлэринэн дьарыктанар буоллахтара.
 
 
Дуобат литэрэтиирэтин туһунан
 
Саҥа көлүөнэ дуобатчыттары үүннэрэргэ Н.Н. Саввиновтан ураты Дуобат федерацията (урукку бэрэсидьиэн В.И. Птицын), “Рейтинг+” пиирмэ (И.М. Андросов) сүҥкэн үтүөлээхтэр. Иннокентий Михайлович 90-с сылларга дуобат сурунаалын, буклеттары таһаартарар, кинигэлэри хат бэчээттэтэр этэ.
Биир кэмҥэ “өрөспүүбүлү­кэҕэ дуобакка аналлаах хаһыаты таһаарар буоллар” диэн санаабын этэ сылдьыбыттаахпын. Онуоха “ороскуотун сабыа суоҕа, сурутар киһи аҕыйах буолуо” диэн, ыраланан бараары гыммыппын сонно сойуппута. Кырдьык, оннук быһыылаах. Холобур, дуобакка түөрт кинигэни бэчээттэппитим да, “Дуобат умсулҕана” (2011 с.), “Сунтаар дуобатчыттара” (2016 с.) кинигэлэрбэр ким да кыһаммат курдук. Ырытыылаах баартыйата элбэх. Бэйэбэр син балачча баар. Кыра оҕолорго анаан, өссө биир кинигэ уруукапыһын бэлэмнээбитим. Ол гынан баран, онтубун тохтотон сылдьабын. Тоҕо диэтэххэ, аныгы оҕо сахалыы кинигэни аахпат, баҕар, өйдөөбөт да быһыылаах диэн санааттан. “Кыым” хаһыакка нэдиэлэ көтө-көтө, дуобакка аналлаах балаһа тахсара буоллар, төһө кэрэхсиэхтэрин билбит суох. Сүбэнэн үлэлээтэххэ, интэриэһинэй буолуон сөбө.
Биһиги дьоммут, тириэньэрдэр соҕурууҥҥулар босуобуйаларын (онтулара бэлэм диаграммалар) сыанатын кэрэйбэккэ атыылаһаллар.
Онон, баҕарбатаргын да, “эдэр дуобатчыттарбыт уу саха тыыннара суох дуу?” диэх санаа үөскүүр. Былыр (билигин даҕаны буолуо) кырааматаны хайаан да нууччалыы саҥаран туттараллара. Дьэ, ол ордук сыаналаах, күндү курдук буолара. “Наҕарааданы сахалыы саҥаран туттардахха, суолталаммат” диэн санаа баһыйара дуу?
 
 
Д.В. Сыромятников-Кэрэһиннээх
 
Дуобатчыт турнирга төһө кыаҕырбыта биллэр, онон күрэхтэһиини күүтэн, этэргэ дылы, кэтэҕэ көһүйэр. Дьэ, оччо күүтэр, ыраланар турнирбытын судьуйа иилиир-саҕалыыр. Судьуйабыт Саха сиригэр төһө элбэҕий?
Киэн тутта кэпсиир кэрэ киһибит Дмитрий Васильевич Сыромятников- Кэрэһиннээх – Арассыыйаҕа да, аан дойдуга да тарбахха баттанар арбыытыр. Дэгиттэр талааннаах спортсмен. Өрөспүүбүлүкэ спартакиадаларыгар көҥүл тустууга, хапсаҕайга, атах оонньуутугар, ытыыга, тиэннискэ, остуол оонньуутугар барытыгар кыттыбыта. Кыайтарбыта ахсааннаах. Дуобаты, саахыматы этэ да барыллыбат. Онтун ааһан оһуобай суруксут. Ити дьоҕура аан дойдутааҕы кылаастаах арбыытыр аатын ыларыгар олук охсубута чахчы. Физкультура учуутала эрдэҕинэ араас докумуону ып-ыраас буочарынан толороро, тэрийэр дьоҕурдааҕа. 70-с сыллартан өрөспүүбүлүкэҕэ судьуйалаабытынан барар. Успуорт бары көрүҥэр солбуллубат сэкирэтээр. 
Сэбиэскэй Сойуус, Дьобуруопа, аан дойду күрэхтэһии­лэригэр араас куоракка элбэхтэ судьуйалаабыта. 2004 сыллаахха «Аан дойду саамай бастыҥ арбыытыра» диэн үрдүк ааты иҥэрбиттэрэ. Дуобакка бэтэрээннэргэ аан дойду 4 төгүллээх призёра. Дуобат композициятыгар Сойууска ыытыллар куонкурустарга кыттан миэстэлэһэрэ. Эстонияҕа, Латвияҕа, Молдавияҕа, Украи­наҕа, Узбекистаҥҥа, Польшаҕа үлэлэрэ бэчээттэммитэ.
Артыыһа, кэллиэксийэһитэ, булчута, отчута – биир туспа тиэмэ. Билигин 83 саастаах, чэгиэн-чэбдик. Соторутааҕыта кини туһунан “Кэрэ киһи Кэрэһиннээх“ диэн кинигэ таҕыста.
 
 
Н.А. Черёмкин-Байды
 
2. Н.А. Черёмкин
 
 
Аҕа табаарыһым, РФ үтүөлээх эколога Николай Афанасьевич Черёмкин-Байды, мин өйдүүрбүнэн, өрөспүүбүлүкэ чөмпүйэнээттэригэр 70-с сыллартан судьуйалаабыта. Сүрдээх быыччык, баартыйаҕын куһаҕан буочарынан толорбут буоллаххына, хайаан да саҥаттан суруйтарар буолара. Бириэмэҕэ ыктаран олорор, эбиитин долгуйбут дуобатчыт туох аанньа буочардаах буолуой? Дуобакка биир дойдулааҕа 1973 с. ССРС успуордун маастара буолбут Василий Жирков көҕүппүт. Кэлин, сааһыран баран, маастарга хандьыдаат нуорматын толорбута. Табаарыһым арааһы бары интэриэһиргиирэ. Устудьуон сылдьан (60-с сылларга) “Сэргэлээх уоттара” литэрэтиирэ түмсүүтүгэр, норуодунай худуоһунньук Э.Сивцевкэ дьарыктаммыт. Биирдэ, 1974 с. быһыылааҕа, Күөх Хонууга лү­мэнээт иһэ олорон “төрөөбүт тылбыт кэхтэн эрэр” диэбитин өйдөөн хаалбыппын. И.Арбита “Долгуннар” диэн омуоньум ириипимэлээх бэйиэмэтиттэн балаччаны өйүттэн аахпытын сөхпүтүм.
Биир дьиктитэ диэн, кини дьиэтигэр хонон ааспыт дуобатчыттар – уонтан тахса киһи – успуорт маастара буолбут эбиппит. Оонньуу-көр кэриэтэ “миэхэ хоммут дьон бары маастар буолаллар“ диэбиттээх.
Москуба аатырбыт гроссмейстера, ССРС хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ Н.В. Абациевы кытта 1995 сыллаахха хайдах оонньообутун көрүҥ.
 
Н.В. Абациев–Н.А. Черёмкин “Төннөн атастаһыы”
 
1.c3-d4 d6-c5 2.g3-h4 (1975 сыллаахха Н.Абациев бу оонньууга биһиэхэ сэминээр ыыппыттаах) c7-d6 3.h2-g3 b6-a5 4.d4:b6 a5:c7 5.a3-b4 f4-g5 6.h4:f6 g7:e5 7.b2-c3 h6-g5 (7...a7-b6 8.b6-a5 h8-g7=) 8.g3-f4 e5:g3 9.f2:f6 e7:g5 10.a1-b2 h8-g7 11.b2-a3 d6-e5 12.b6-a5 g7-h6 13.a3-b4 f8-e7 14.e1-f2 e3-f4 15.c3-d4 g5-h4 16.e3:g5 h4:f6 17.f2-g3 f6-g5 18.g1-f2 e7-f6 19.d2-e3 c7-b6 20.a5:c7 b8:d6 21.b4-c5 d6:b4 22.d4-e5 f6:d4 23.e3:a3 a7-b6 24.c1-d2 b6-c5 25.f2-e3 d8-c7 26.d2-c3 c7-b6 27.g3-f4 b6-a5 28.f4-e5 g5-h4 29.e3-f4 h4-g3! (1-кы ойууну көр. 29...c5-d4? 30.e5-d6!x) 30.f4:d2 h6-g5= Ньукулай Байды гроссмейстеры кытта ити курдук холкутук тэҥнэспитэ.
дуобат
 
 
 
Дуобат композитора И.А. Васильев
 
Сахаҕа дуобат композициятынан утумнаахтык дьарыктанар киһи суох дии саныырым. Сыыспыт эбиппин. Уус Алдан Суоттутуттан төрүттээх Иван Алексеевич Васильев диэн мэхэньисээтэр, булчут идэлээх бэйэм бараллаам баар эбит. Маастарга хандьыдаат. Уонча сыллаахха эбитэ дуу, Дьокуускайга ССРС успуордун маастара Альбина Аргунова бирииһигэр оонньуу сылдьан билсибиппит. Онно “Дуобат – суолдьут сулуһум” (2012 с.) диэн кинигэтин бэлэхтээбитэ. Бу кинигэтигэр 40-ча сыл муспут матырыйаалын киллэрбит. Кэмбинээссийэ, этюд, концовка, араас ырытыы баар, өссө туспа лиискэ садаача оҥорбут этэ. Биир бэйэм, аньыыны тугун кистиэмий, садаачаны дьиҥнээх оонньууга маарыннаабат диэн, төрүт сөбүлээбэппин. 
3. Васильев И
 
 
Уйбаан сэбиэскэй саҕана Латвияҕа тахсар “Дамбрете” сурунаалга, “Суворовский натиск” байыаннай хаһыакка композицияларын ыытан таһаартарар эбит. Дуобакка сыстарыгар гроссмейстер А.Азаров, маастар А.Бурнашев, биир дойдулааҕа, гроссмейстер П.Ушницкай көмө-имэ буолбуттар.
Билигин дойду да үрдүнэн композициянан дьарыктанар киһи суох быһыылаах. Урут итиннэ маастар аатын да иҥэрэр этилэр. И.А. Васильев икки кэмбинээссийэтин суоттааҥ. Хаартыскатын анныгар – эмиэ кэмбинээссийэ.
Дуобат 2 1Дуобат 3
 
 
 
Геннадий ГУРЬЕВ, успуорт маастара.
(Ааптар тыла-өһө уларытыллыбата).
 
Тарҕат:

Сэҥээриилэр

Garrett
0 Garrett 03.11.2022 01:32
Outstanding post but I was wondering if you could write
a litte more on this subject? I'd be very grateful if
you could elaborate a little bit more. Cheers!


My blog post: الشحن من المانيا الى تركيا: http:///?a%5B%5D=%3Ca+href%3Dhttp://www.nnmfjj.com/Go.asp%3Furl%3Dhttps://Notes.io/qjgge%3E%D8%A7%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D9%85+%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%D8%A7%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AD%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%3C/a%3E%3Cmeta+http-equiv%3Drefresh+content%3D0;url%3Dhttps://www.google.com.my/url%3Fsa%3Dt%26url%3Dhttps://Www.Click4R.com/posts/g/6573398/and-1587-and-1593-and-1585-and-1575-and-1604-and-1588-and-1581-and-1606-and-1575-and-1604-and-1576-and-1581-and-1585-and-1610-things-to-know-before-you-buy+/%3E
Ответить
Aimee
0 Aimee 03.11.2022 02:12
Great post but I was wanting to know if you could
write a litte more on this topic? I'd be very grateful if
you could elaborate a little bit more. Many thanks!


Here is my webpage ... تكاليف الشحن البحري: https://minecraftathome.com/minecrafthome/view_profile.php?userid=17215064
Ответить
Inge
0 Inge 13.11.2022 20:11
Hello! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could get a captcha plugin for my comment form?

I'm using the same blog platform as yours and I'm having trouble finding one?

Thanks a lot!

my website :: شب اند شيب: http://frelancer.com/__media__/js/netsoltrademark.php?d=www2k.biglobe.ne.jp%2F%7Ekao-nori%2Fjawanote.cgi%3Fpage%3D0%26url%3Dwww2K.biglobe.ne.jp%2F%257Ekao-nori%2Fjawanote.cgi%253Fpage%253D0%2526url%253Dwww.union.ic.ac.uk%2Frcc%2Ffellwanderers%2Fgallery%2Fmain.php%253Fg2_itemId%253D125
Ответить
Kory
0 Kory 14.11.2022 08:51
Hi, yup this paragraph is actually good and I have learned
lot of things from it regarding blogging. thanks.


Here is my blog post :: كود إنشاء حساب شوب اند شيب مجانا بدلا من 45: https://beauval.co.uk/index.php/Important_Strategies_For_Possessing_Excellent_World_Travels
Ответить
Carolyn
0 Carolyn 14.11.2022 20:05
This article will assist the internet visitors for building up new weblog or even a weblog from start to
end.

Feel free to surf to my web blog :: بديل شوب اند شيب: https://www.scta.tokyo/index.php/Methods_For_Smarter_And_Less_Dangerous_Traveling_Anywhere_You_Go
Ответить
Frank
0 Frank 15.11.2022 05:02
Hi there, yup this post is in fact fastidious and
I have learned lot of things from it regarding blogging.
thanks.

Here is my web blog; شوب اند شب: http://ironblow.bplaced.net/index.php?mod=users&action=view&id=1278786
Ответить
Fleta
0 Fleta 16.11.2022 12:02
Spot on with this write-up, I honestly think this website needs a
lot more attention. I'll probably be returning to read more, thanks for the information!

Here is my web-site: خدمة شوب
آند شيب: https://legalacademy.net/blog/index.php?entryid=234657
Ответить

Санааҕын суруй